Cùng một ngôn ngữ, khác thói quen
Tiếng Trung Đài Loan và tiếng Trung đại lục là cùng một ngôn ngữ. Ngữ pháp gần như y hệt, và người Đài Bắc với người Bắc Kinh hiểu nhau dễ dàng, giống như người Hà Nội với người Sài Gòn: khác giọng, khác vài từ (bát hay chén, ô hay dù), nhưng nói chuyện bình thường. Cái khác là giọng, một nhóm từ thường ngày, và chữ viết.
Ở Đài Loan, ngôn ngữ chuẩn thường được gọi là 國語 (guóyǔ, “quốc ngữ”) hoặc 華語 (huáyǔ, “Hoa ngữ”, chính là chữ “Hoa” trong “tiếng Hoa”). Ở Trung Quốc đại lục, nó là 普通话 (pǔtōnghuà, “tiếng phổ thông”).
Không giống tiếng Đài
“Tiếng Đài” nếu nói riêng thường là 台語 (Tâi-gí), tức tiếng Mân Nam Đài Loan, còn gọi là tiếng Phúc Kiến Đài Loan: một ngôn ngữ riêng có gốc từ miền nam Phúc Kiến, người nói tiếng Trung không học thì không theo được. Nhiều người Đài Loan nói được cả hai, và bạn sẽ nghe từ và bài hát tiếng Đài ở chợ và đền miếu. Đọc thêm trong Đài Loan nói tiếng gì.
Giọng
- zh, ch, sh mềm hơn. Khi nói thoải mái, các âm uốn lưỡi zh, ch, sh thường gần thành z, c, s, nên 是 (shì) có thể nghe như sì.
- Hầu như không có đuôi 兒 (er). Bắc Kinh nói 哪兒 (nǎr) cho “ở đâu”; Đài Loan nói 哪裡 (nǎlǐ).
- Âm tiết thứ hai đọc đủ hơn. Nhiều từ giữ nguyên thanh ở chỗ Bắc Kinh đọc nhẹ âm tiết thứ hai: 認識 (quen biết) là rènshì ở Đài Loan, rènshi ở Bắc Kinh.
- Vài cách đọc khác. Từ điển Đài Loan cho một số chữ thanh hoặc âm khác: 垃圾 (rác) là lèsè ở Đài Loan và lājī ở đại lục, 星期 (tuần) là xīngqí chứ không phải xīngqī, và 微 (nhỏ, chút ít) là wéi chứ không phải wēi.
Lin nói giọng Đài Loan. Nghe thử vài từ thường ngày:
Từ thường ngày khác nhau
Phần lớn từ vựng là chung, nhưng vài từ bạn cần ngay ngày đầu thì không. Từ đại lục được viết bằng chữ giản thể, như cách viết ở đó.
| Tiếng Việt | Đài Loan | Đại lục |
|---|---|---|
| Tàu điện ngầm, metro | 捷運 jiéyùn | 地铁 dìtiě |
| Xe máy | 機車 jīchē | 摩托车 mótuōchē |
| Xe đạp | 腳踏車 jiǎotàchē | 自行车 zìxíngchē |
| Taxi | 計程車 jìchéngchē | 出租车 chūzūchē |
| Khoai tây | 馬鈴薯 mǎlíngshǔ | 土豆 tǔdòu |
| Dứa, thơm | 鳳梨 fènglí | 菠萝 bōluó |
| Video | 影片 yǐngpiàn | 视频 shìpín |
| Phần mềm | 軟體 ruǎntǐ | 软件 ruǎnjiàn |
Một từ cần để ý: 土豆 là khoai tây ở đại lục nhưng là đậu phộng ở Đài Loan.
Chữ phồn thể
Đài Loan viết bằng chữ phồn thể (正體字 hoặc 繁體字). Trung Quốc đại lục chuyển sang chữ giản thể từ những năm 1950, nên cùng một từ có thể trông khá khác. Nếu bạn biết âm Hán Việt, nhiều chữ sẽ thấy quen: 臺灣 là Đài Loan, 學 là học.
| Nghĩa | Phồn thể (Đài Loan) | Giản thể (đại lục) |
|---|---|---|
| Đài Loan | 臺灣, 台灣 | 台湾 |
| Cảm ơn | 謝謝 | 谢谢 |
| Học | 學 | 学 |
| Nói | 說 | 说 |
| Xe | 車 | 车 |
Chữ phồn thể nhiều nét hơn, nhưng thường dễ phân biệt hơn, và đọc được chúng là đọc được biển hiệu, thực đơn ở Đài Loan, cả ở Hồng Kông nữa. Đài Loan cũng dạy cách đọc bằng chú âm thay vì pinyin.
Tiếng Trung Đài Loan trong hội thoại
- Câu nói thường kết thúc bằng các trợ từ nhẹ: 喔 (o), 啦 (la), 耶 (ye). 好喔 là một câu “ok” thân thiện.
- 有 (yǒu) đặt trước động từ để hỏi hoặc nói rằng việc gì đó đã xảy ra: 你有吃飯嗎？ (“Bạn ăn cơm chưa?”).
- 對啊 (duì a, “đúng rồi”) và 真的嗎？ (zhēn de ma?, “thật hả?”) giúp câu chuyện tiếp tục.
Nên học loại nào?
Nếu bạn sẽ đến Đài Loan, du học hay làm việc ở đó, có bạn bè hay người thân là người Đài, hoặc xem phim Đài Loan, hãy học tiếng Trung Đài Loan ngay từ đầu: giọng và từ bạn nghe sẽ khớp với những gì bạn đã học. Theo chiều ngược lại mọi thứ vẫn dùng được, nên bạn vẫn được hiểu ở bất cứ đâu có người nói tiếng Trung.
Bopomo dạy tiếng Trung Đài Loan với chữ phồn thể và chú âm, và Lin nói giọng Đài Loan. Vào danh sách chờ.
Câu hỏi
Tiếng Đài Loan có giống tiếng Trung không?
Còn tùy “tiếng Đài Loan” là gì. Nếu là tiếng Trung người Đài Loan nói thì đó vẫn là tiếng Trung, chỉ khác giọng, một số từ và chữ viết. Còn tiếng Đài (台語) theo nghĩa hẹp là tiếng Mân Nam Đài Loan, một ngôn ngữ riêng.
Người Đài Loan và người Trung Quốc đại lục có hiểu nhau không?
Có, rất dễ. Họ nhận ra giọng của nhau và vài từ khác nhau, giống như người Hà Nội và người Sài Gòn.
Học tiếng Trung đại lục có dùng được ở Đài Loan không?
Được. Bạn sẽ được hiểu ở khắp nơi. Đến nơi rồi, bạn sẽ quen dần với chữ phồn thể, vài từ khác và giọng Đài Loan.
Đài Loan có dùng pinyin không?
Pinyin (Hán ngữ bính âm) có trên nhiều biển tên đường và nhà ga, nhưng trường học dạy cách đọc bằng chú âm, và phần lớn người Đài Loan gõ chữ bằng chú âm.
Tiếng Trung Đài Loan có dễ học hơn không?
Gần như ngang nhau. Âm và ngữ pháp giống nhau; chữ phồn thể viết lâu hơn một chút, và nhiều người học thấy chúng dễ nhận ra hơn.